Een belangrijke factor in het bereiken van je doelen, is de omgeving waar je in opgroeit. Wat de mensen om je heen van je denken en vinden, kan een rem zijn om je doelen te bereiken.

Soms moet je obstakels overwinnen om je element te vinden. geeft een aantal voorbeelden van omgevingsfactoren die een rol spelen bij het al dan niet vinden van je element.

Persoonlijk temperament kan ervoor zorgen dat je opgeeft te doen wat je graag doet. Denk aan mensen met een handicap die een enorme vastberadenheid tonen om door te gaan met wat ze graag willen.
Een enigszins gedateerd gedicht waarvan de auteur onbekend is gebleven, luidt als volgt:

Een mens lijdt dikwijls ‘t meest
Door ‘t lijden dat hij vreest
Doch dat nooit op komt dagen.
Zo heeft hij meer te dragen
Dan God te dragen geeft.

Ouders, broers en zussen willen vaak het beste voor je. Het komt zeer regelmatig voor dat je onder druk gezet wordt om bepaalde wegen in te slaan, terwijl je eigenlijk misschien andere keuzes zou willen maken. Je wil je sociale omgeving niet teleurstellen.

De groep waar je je in bevindt kan enorme positieve of negatieve invloed op je uitoefenen. We doen er vaak alles aan om ons te gedragen conform de groep waar we in verkeren. We kleden, praten en gedragen ons als de mensen waar we veel mee omgaan. In sommige groepen is het niet geaccepteerd om natuurkunde een leuk vak te vinden of om goed te zijn in tekenen. Dit kan een culturele barriere zijn om je element te vinden.

De vraag is hoe hoog de prijs is die je wil betalen om je te ontworstelen aan ‘de groep’. Soms zul je het complete paradigma waar je je in bevindt moeten omgooien om je passie te vinden. Het kan moeilijk zijn om leiderschap te tonen en keuzes te maken voor jezelf omdat jij er gelukkig van wordt, hoe vervelend je omgeving dat ook vindt.

De noodzaak tot presteren zorgt voor enorme druk op de leerlingen en de docenten. Kinderen en leraren komen onder druk te staan, voelen zich ongelukkig en ouders raken ongerust. Leerlingen proberen voor toetsen zoveel mogelijk informatie in hun hoofd te stampen, die ze weer kwijt zijn als de toets voorbij is.

De film Race to Nowhere zorgt ervoor dat ouders, kinderen en docenten in de VS in gesprek raken. De mensen die de toekomst moeten zijn, arriveren ongeïnspireerd op hun vervolgopleiding. Ze zijn al opgebrand voordat ze begonnen zijn. Hieronder vind je de trailer.

Dat ik de documentaire relevant vind, lijkt me vanzelfsprekend. De reden dat ik de actie deze week alleen maar meer relevant vind, heeft te maken met uitspraken van minister Van Bijsterveldt van Onderwijs. Zij vindt dat er meer aandacht besteed moet worden aan wiskunde en talen op de middelbare school, zodat leerlingen meer klaar zijn voor hun vervolgopleiding dan ze nu zijn. Dit gaat echter ten koste van andere vakken, terwijl de minister geen extra geld vrij gaat maken voor het onderwijs in zijn algemeenheid. Je zult in dit bericht van het ministerie ook zien dat er meer aandacht naar de excellente leerlingen moet gaan, omdat zij beter moeten gaan presteren.

Dit allemaal geïnspireerd door een onderzoek van een bureau dat studenten test op ‘leesvaardigheid, wiskundige geletterdheid en natuurwetenschappelijke geletterdheid.’

Zal dit ten koste gaan van de creativiteit van leerlingen? Stimuleren we leiderschap bij leerlingen door ze meer wiskunde en talen te geven en minder andere vakken? In Amerika is de discussie in ieder geval geopend.

De grootste pleitbezorger van het flowprincipe (zoals in de zone zijn ook wel wordt genoemd), is Mihaly Csikszentmihalyi. Hij geeft 8 kenmerken van een flow aan, die overigens niet allemaal ervaren hoeven te worden om in een flow te zijn.

• Men heeft een duidelijk doel;
• Concentratie en doelgerichtheid;
• Verlies van zelfbewustzijn: men gaat volledig op in de activiteit en vergeet zichzelf;
• Verlies van tijdsbesef: de tijd vliegt voorbij;
• Directe feedback: succes en falen ten aanzien van de activiteit zijn onmiddellijk duidelijk, zodat men daarop het eigen handelen direct kan aanpassen;
• Evenwicht tussen de eigen vaardigheid en de uit te voeren activiteit: de bezigheden zijn nét niet te moeilijk, maar wel heel uitdagend;
• Een gevoel van persoonlijke controle over de situatie of activiteit;
• De activiteit is intrinsiek belonend, bijvoorbeeld erg leuk

Ken Robinson zegt er het volgende over in Het Element:

Als we contact hebben met onze eigen energie, staan we meer open voor de energie van anderen. Hoe meer we ons voelen leven, hoe meer we ook kunnen bijdragen aan de levens van anderen.

Een belangrijke vraag is natuurlijk: hoe vind ik die flow? Het klinkt waarschijnlijker makkelijker dan het is, maar je vind je flow door te vergeten wat de wereld van je vindt. Door je geen beperkingen op te laten leggen. Wat zou jij doen als je het voor het uitkiezen had?

Laat je niet in een hokje stoppen en probeer dat bij anderen ook niet te doen. Zo kunnen we elkaar helpen om te vinden wat we het prettigst vinden om te doen. Hieronder legt Mihaly Csikszentmihalyi het uit.

We hebben daar in augustus de docenten die terugkeerden van vakantie een inspiratieworkshop gegeven. De docenten zijn op zoek gegaan naar hun drijfveren: waardoor komen zij in beweging? Waar worden ze blij van?

Vervolgens zijn diezelfde docenten een paar dagen aan de slag gegaan met de nieuwe leerlingen van de school. De door ons ontwikkelde lessenserie ‘talenten en beroepsbeelden’ maakt de leerlingen bewust van de dingen waar ze goed in zijn. De een is beter in het organiseren van dingen of in het tonen van empathie, de ander is beter in de exacte kant van het vak.

De leerlingen zijn met veel enthousiasme aan de slag gegaan, en passant hebben ze elkaar goed leren kennen. Aan het einde van de rit zijn ze op de foto gegaan in de kleding die bij het door hun geambieerde beroep hoort.

Leerlingen die zich inschrijven bij een vakcollege techniek of zorg, weten in grote lijnen al wat ze willen gaan doen. Ze zijn hypergemotiveerd en soms garandeert de school ze zelfs een baan. Waarom zouden die leerlingen wat doen aan talentontwikkeling?

Daar zijn meerdere redenen voor.

Tijdens een talentontwikkelingstraject leer je niet alleen de talenten kennen die je nodig hebt op school. Je krijgt een breder beeld van jezelf en door leerlingen enthousiast te maken over hun eigen kunnen, stijgt logischerwijs het zelfvertrouwen van deze leerlingen.

Ten tweede is het voor de school prettig om de dynamiek van de leerlingen te zien terwijl ze bezig zijn met iets totaal anders dan hun dagelijkse lessen Nederlands, Wiskunde en Aardrijkskunde. Iedereen heeft namelijk talenten, een leerling kan niet beter zijn dan iemand anders. Zelfs bij sportdagen ontstaat een hiërarchie van vaardigheden. Dat is bij talentontwikkeling zeker niet het geval.

Ten derde is het voor de omgeving van de leerling prettig om de vaardigheden van leerlingen inzichtelijk te krijgen. Familie en vrienden van de leerling zien hem of haar trots op de foto staan terwijl hij of zij in zijn of haar element is.

Ten slotte krijgt een leerling een indicatie wanneer hij in zijn element is. Dit dient als startpunt voor verdere concretisering in de hogere klassen. Iedere jaar gaan er honderden miljoenen verloren aan leerlingen die een verkeerde vervolgopleiding kiezen en noodgedwongen wisselen. Dit kan voorkomen worden door niet alleen te focussen op het geëikte onderwijscurriculum, maar door het in een breder perspectief te plaatsen. School is geen doel op zich, het is een onderdeel van de voorbereiding op de rest van het leven.

Een van de meest interessante dingen aan het college van Pausch, vind ik dat hij erg creatief met zijn dromen om is gesprongen. Het is hem niet gelukt om Captain Kirk uit Star Trek te mogen spelen, maar hij heeft hem wel ontmoet. Het is hem niet gelukt om tekenaar van Disney te worden, maar het is hem wel gelukt om nauw betrokken te zijn bij een film van Disney.

Het is Pausch gelukt medium te vinden, dat ervoor zorgt dat hij op zijn minst in de buurt komt van wat hij wil bereiken. Hij is een specialist in Virtual Reality geworden en dat zorgt ervoor dat hij op creatieve manieren terechtkomt op de plekken waar hij wil komen.

Wat wil ik hiermee zeggen?

Met een open geest kun je makkelijker in de buurt komen van je doelen, dan met een gesloten houding. En die houding bepaal je grotendeels zelf.

De kracht van het naar je zin hebben, de kracht van in je element zijn, heeft te maken met het openstellen van je geest. Creativiteit  zorgt voor bevrijding. Sir Ken Robinson zegt hierover op p.82/83 van Het Element:

Creativiteit is een stap verder dan verbeelding omdat je er ook feitelijk iets voor moet doen, in plaats van dat je er alleen maar aan hoeft te denken. (…)

Omdat het gaat over het maken van dingen, behelst creatief werk altijd het gebruik van een medium om ideeen te ontwikkelen. Dit medium kan van alles zijn.

Als je iets goed kunt, kun je onderzoeken wat de creatieve mogelijkheden hiervan zijn.

Creativiteit bevrijdt

Robinson pleit voor het inzien van de creatieve mogelijkheden van verschillende media. In het schoolsysteem van vandaag de dag ligt er veel nadruk op de intelligentie en minder op de creativiteit. Terwijl het belangrijk is dat we de creatieve mogelijkheden van bijvoorbeeld wiskunde inzien. We hoeven het niet leuk te vinden, maar we moeten in ieder geval inzien dat je met wiskunde iets kunt bereiken. Dat het een medium is om eventueel je element te vinden.

Wim van der Donk: bestuurskundige, ex-voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), commissaris van de koningin in Brabant, CDA-prominent.

Toen ik op de middelbare school zat, was ik niet goed in wiskunde. Dat had niet heel veel te maken met een gebrek aan aanleg, maar eerder met een gebrek aan interesse. Er waren veel dingen die hoger op mijn prioriteitenlijstje stonden.

Vanochtend kwam ik twee filmpjes tegen van mensen die goed nagedacht hebben over hoe we wiskunde aantrekkelijker zouden kunnen maken voor scholieren.

De eerste is een presentatie van Conrad Wolfram. Hij is een van de grondleggers van wiskundige zoekmachine WolframAlpha. Hij pleit voor een volledig nieuwe invulling van het wiskundecurriculum, met volledige integratie van computersystemen. Hierdoor kunnen leerlingen meer tijd steken in het formuleren van probleemstellingen, dan het handmatig uitrekenen. Daar hebben we immers computers voor.

Het andere filmpje dat ik je wil aanraden, is misschien makkelijker direct toepasbaar in de klas.  Dan Meyer heeft zelf van 2004 tot 2010 voor de klas gestaan in de VS en hij legt uit hoe je kinderen echt kunt laten nadenken over problemen: door al het, voor dat moment, overbodige weg te laten!

Wat vind jij?

Moet wiskunde geleerd worden door heel veel sommetjes te maken of moeten we die sommetjes juist door computers laten maken en ons bezig houden met de probleemstelling?

Zie je ruimte in je eigen rekenles/wiskundecurriculum voor de benadering van Dan Meyer?

We horen het graag.

Brian vindt wat hij doet niet erg bijzonder. Hij heeft ook geen oplossingen voor de belangrijke levensvragen. Je moet zelf nadenken over wat je lotsbestemming is en niet blind iemand volgen.

Er zijn meer zintuigen dan je denkt

We hebben allemaal de neiging om te volgen wat andere mensen zeggen of doen, zonder er zelf uitgebreid over nagedacht te hebben. Sir Ken Robinson geeft in zijn boek Het Element het voorbeeld van ons denken over zintuigen. We gaan er in de westerse wereld vanuit dat er 5 zintuigen zijn: gezichtsvermogen, gehoor, reukzin, tastzin en smaakzin. Dat hebben we namelijk geleerd, van Aristoteles welteverstaan!

Moderne wetenschappers definieren 9 vormen van zintuiglijke waarneming volgens Wikipedia.

Tussen onze zintuigen vindt soms ook synesthesie plaats: de ervaring dat zintuiglijke waarnemingen elkaar overlappen.

Zintuigen beinvloeden onze kijk op de wereld en onze kijk op onszelf, zonder dat we over sommige zintuigen ook maar nagedacht hebben. Dit om aan te geven dat ieder van ons tot heel veel in staat is. Ieder individu heeft zijn of haar eigen unieke mix van talenten en intelligenties.

Anders denken over intelligentie

Net als over zintuigen, bestaat ook over intelligentie het hardnekkige idee dat we allemaal een vaststaande hoeveelheid intelligentie hebben. Hier moeten we het mee doen. Het kan gemeten worden met gestandaardiseerde tests, waarmee we kinderen vrij snel op niveaus kunnen indelen.

Robinson roept op om ten strijde te trekken tegen deze extreme vorm van hokjesdenken. Een IQ-test is geen wondermiddel.

Onze fascinatie met IQ is een uitvloeisel van onze fascinatie voor – en groot vertrouwen op- de standaardtests op scholen. Docenten brengen een groot deel van het schooljaar door met de voorbereiding van de leerlingen op de landelijke tests die zowel de onderwijstoekomst van de kinderen bepalen als de gelden die de school ontvangt. Die tests houden uiteraard totaal geen rekening met de speciale vaardigheden of behoeften van een kind (of van de school), maar hebben wel enorme invloed om iemands schoolcarriere.

Er zijn verschillende intelligenties en het is kortzichtig om deze met een schaal te willen meten.

In Het Element probeert Robinson de gemene deler in menselijke intelligentie te beschrijven in drie hoofdkenmerken:

1. Intelligentie is buitengewoon divers, er zijn verschillende manieren waarop het zich uit.
2. Intelligentie is dynamisch. We gebruiken verschillende delen van ons brein bij alles wat we doen.
3. Intelligentie is even uniek als een vingerafdruk. Ieder profiel van vermogens is anders.

Bij het op zoek gaan naar je element, moet je begrijpen dat wie je bent en wat je kunt, niet vast te leggen is in een paar getalletjes aan de hand van een standaardtest. Twee mensen met exact hetzelfde IQ op verschillende tests, hebben alleen gemeen dat ze dezelfde score hebben. Het zegt weinig tot niks over je passies of over waar je terechtkomt.

Je bent een individu. En zoals Brian al zegt in het filmpje aan het begin van dit verhaal:

You don’t need to follow anybody. You got to think for yourselves.

Ja? Mooi, dan heb je je element gevonden. Je hebt iets gevonden dat je graag doet en waar je goed in bent. Ik ben er echter van overtuigd dat nog niet iedereen in zijn element is in zijn of haar werk.

Enkele weken geleden schafte ik het boek: Het Element. Als passie en talent samenkomen aan. Het is geschreven door Sir Ken Robinson. In de komende weken zal ik dieper ingaan op wat hij zegt in zijn 269 pagina’s tellende betoog, want dat is het eigenlijk.

Deze week: de randvoorwaarden die Robinson identificeert om je element te vinden.

Robinson definieert Het Element als volgt: ‘Ik gebruik de term Het Element om die plek te beschrijven waar de dingen die we graag doen en de dingen waar we goed in zijn, samenkomen.’

Volgens Robinson zijn er twee hoofdkenmerken van je element en twee voorwaarden om je element te vinden.

De twee hoofdkenmerken zijn aanleg en passie. De twee voorwaarden zijn houding en gelegenheid.

Aanleg is een natuurlijk talent voor iets. We hebben allemaal iets waar we van nature goed in zijn. De een is beter in wiskunde, de ander in taalkundige vaardigheden. Dit is wat we bij VONK Talent noemen.

Het andere hoofdkenmerk is Passie. Je kunt wel de aanleg hebben om ergens erg goed in te zijn, maar het is maar de vraag of je er veel plezier uit haalt. Je moet houden van wat je doet om je element te vinden.

De twee voorwaarden voor het vinden van je element zijn eigenlijk net zo belangrijk. Je kunt het Talent in huis hebben en ervan houden, maar als je niet de juiste houding en gelegenheid hebt, zal er alsnog niets van komen.

Over dat eerste zegt Robinson: ‘Hoe we onze omstandigheden zien en hoe we kansen creeren of pakken, hangt grotendeels af van wat we van onszelf verwachten.’ Hij beweert dat mensen die hun element gevonden hebben, eigenschappen als ambitie, optimisme en volharding gemeen hebben.

Ook de gelegenheid is een belangrijke voorwaarde: ‘aanleg manifesteert zich pas, als je de kans hebt om deze te gebruiken.’ We hebben soms andere mensen nodig om onze talenten te helpen herkennen.

De link naar wat we bij VONK doen, moge helder zijn. Wij zijn ervan overtuigd dat iedereen talenten bezit, maar we delen de visie van Robinson: niet iedereen heeft zijn of haar talenten geidentificeerd. VONK helpt mensen om unieke talenten boven tafel te halen.

Volgende week: We’re all individuals of hoe iedereen een eigen intelligentie heeft.